นิสัยการสูบบุหรี่ของคนจีน

โดย ชัชวนันท์ สันธิเดช

เล่าเรื่องดีๆ เกี่ยวกับเมืองจีนมาเยอะแล้ว คราวนี้ขอเล่าเรื่องไม่ดีให้ได้รับรู้รับทราบกันบ้าง เป็นเรื่องที่ผม “ไม่ชอบ” และเป็นปัญหาส่วนตัวของผมมากที่สุดตลอดเวลาที่ใช้ชีวิตอยู่ในเมืองจีน

นั่นคือเรื่องของ “การสูบบุหรี่”

คนจีนเป็นชนชาติที่สูบบุหรี่มากที่สุดชาติหนึ่งเลยก็ว่าได้ ไม่ว่าจะทำอะไร ไปที่ไหน ล้วนต้องเจอกับควันบุหรี่ กลิ่นบุหรี่ ที่แย่ที่สุดคือ คนจำนวนมากสูบบุหรี่กันไม่เลือกที่

บางที่มีป้าย “ห้ามสูบบุหรี่” แปะอยู่โทนโท่ พี่แกก็ยืนสูบอยู่หน้าป้ายนั่นแหละ

บางสถานที่ เป็นที่ที่ไม่ต้องใช้สมองคิดก็น่าจะรู้ได้เองว่าสูบไม่ได้อย่างแน่นอน เช่น ในสตาร์บัคส์ เคเอฟซี แม็คโดนัลด์ ฯลฯ ก็ยังอุตส่าห์มีคนควักบุหรี่ขึ้นมาสูบหน้าตาเฉย ภาพแบบนี้มีให้เห็นอยู่เป็นประจำ

ครั้งหนึ่ง ผมนั่งอยู่ในสตาร์บัคส์ ผู้ชายข้างๆ ดูมีการศึกษา อายุน่าจะห้าสิบต้นๆ อยู่ๆ ก็ควักบุหรี่ขึ้นมาสูบเฉยเลย ผมโกรธมาก ลุกขึ้นมองหน้าไอ้หมอนั่น แล้วรีบเดินไปบอกพนักงานให้ไปเตือนมัน พอพนักงานมา มันจึงหยุดสูบ

ผ่านไปชั่วโมงหนึ่ง มันควักบุหรี่ขึ้นมาสูบอีก คราวนี้ผมทนไม่ได้ ด่ามันออกไปเป็นภาษาอังกฤษ มันฟังผมไม่ออก แต่คงรู้ได้จากกิริยาท่าทางว่าผมกำลังด่ามัน จึงเดินถือบุหรี่ปรี่เข้ามา ทำท่าหาเรื่องผม แล้วก็หันหลังเดินออกนอกร้านไป คาดว่าคงไปสูบต่อนอกร้าน แต่ก็ไม่วายพ่นควันไว้ในร้านให้ (กู) ดม

นี่คือนิสัยมักง่ายของคนจีนบางคนที่ชอบสูบบุหรี่ไม่เลือกที่ ไม่เกรงใจคนอื่น พอใครด่าเข้าก็โกรธ ช่างน่าอิดหนาระอาใจสิ้นดี

(ท่านลองคิดดูนะครับ หากท่านควักบุหรี่ขึ้นมาสูบในสตาร์บัคส์ประเทศไทย อะไรจะเกิดขึ้น ท่านคงถูกคนในร้านมองเป็นตัวประหลาดและประณามหยามเหยียดอย่างแน่นอน ประมาณว่าเอ็งมาจากดาวดวงไหน ไม่รู้หรือว่านี่มันทำไม่ได้)

ที่ยกตัวอย่างมา คือสถานที่ที่ “ห้ามสูบ ชัดเจน” เท่านั้นนะครับ ยังไม่ได้พูดถึงสถานที่ที่โดยสามัญสำนึกแล้ว “ไม่ควรสูบ” แต่ไม่มีข้อห้ามไว้ อย่างนี้ไม่มีเหลือแน่นอน 

เช่น ตรงจุดรอแท็กซี่ที่สนามบิน เป็นพื้นที่เปิดโล่ง ไม่มีป้ายห้ามสูบบุหรี่ แต่มีคนรอคิวอยู่หลายสิบคน คนจีนบางคนอยู่ในแถวก็ควักบุหรี่ขึ้นมาจุดสูบ ทั้งที่ก็เห็นอยู่ว่ามีคนหลายสิบอยู่รอบๆ ตัวมัน ทั้งผู้ใหญ่ คนแก่ ลูกเล็กเด็กแดง ถ้ามันสูบ คนเหล่านั้นก็ต้องดมควันบุหรี่จากมันในระยะประชิด แต่มันก็ยังทำ ไม่รู้สึกรู้สาอะไร

ของแบบนี้กฏหมาย (จีน) ไม่ได้ห้ามไว้ แต่หากใช้สามัญสำนึกก็น่าจะคิดได้แล้วว่าไม่ควรทำ

อีกจุดหนึ่งที่พบเสมอ คือในห้องน้ำตามห้างสรรพสินค้า ไม่จะหรูหราแค่ไหน ก็จะมีคนเข้าไปยืนสูบบุหรี่ ทั้งที่เขาห้าม ไอ้เราเข้าไปทำธุระก็ต้องดมควันบุหรี่ของมัน คละคลุ้งปนเปไปกับกลิ่นอุจจาระปัสสาวะที่ก็แรงอยู่แล้ว พาให้เซ็งชีวิตกันไป

อีกแบบหนึ่งคือเวลาขึ้นแท็กซี่ อยู่ๆ คนขับก็ควักบุหรี่ขึ้นมาจุดสูบทั้งที่เรานั่งหัวโด่อยู่ในรถ นี่ก็เจออยู่บ่อยๆ

อีกสถานการณ์หนึ่งที่แสนจะน่าเบื่อ คือพวกที่ชอบ “เดินไปสูบบุหรี่ไป” ตามท้องถนน โดยไม่คิดว่าควันบุหรี่ของมันจะไปรบกวนคนที่เดินตามหลังมา พฤติกรรมเช่นนี้ในไทยหรือญี่ปุ่น รวมทั้งประเทศพัฒนาแล้วอื่นๆ มีกฏหมายห้ามไว้ แต่ในจีนไม่มี และคนจีนก็ทำกันทั่วไปเป็นปกติ

ผมเคยไปเดินเล่นที่เอ๊าท์เลทในญี่ปุ่น ยังได้ยินเสียงประกาศเป็นภาษาจีนเลยว่า “กรุณาอย่าเดินไปสูบบุหรี่ไป” (请不要边走边抽烟 อ่านว่า ฉิ่งปู๋เย่า เปียนโจ่วเปียนโชวเยียน) แต่ไม่ยักได้ยินคำเตือนนี้เป็นภาษาอื่น นั่นแปลว่าเขาตั้งใจบอกคนจีนโดยเฉพาะ

คำถามก็คือ ทำไมคนจีนถึงสูบบุหรี่กันเยอะนัก?!!

ข้อสังเกตประการหนึ่งของผมคือ บุหรี่ในประเทศจีน “ราคาถูกมาก” เอาแบบกากที่สุด ซองละแค่ “1 หยวน” หรือประมาณ 5.25 บาทเท่านั้น ขึ้นรถเมล์เส็งเคร็งในกรุงเทพฯ ยังไม่ได้เลย ตั้งราคาราวกับจะสนับสนุนให้คนสูบยังไงยังงั้น

นอกจากนี้ ตามถนนหนทาง ในห้าง หรือที่ไหนก็ตาม เราจะพบ “ร้านขายบุหรี่” อยู่ทั่วไป คำว่าร้านขายบุหรี่ในที่นี้ ไม่ใช่ร้านขายของทั่วไปที่มีบุหรี่ขายเหมือนเซเว่นอีเลฟเว่นนะครับ แต่เป็นร้านที่ “ขายแต่บุหรี่” มีบุหรี่หลากหลายชนิด ทั้งแพง-ถูก ให้เลือกสรร

ผมเคยคุยกับเพื่อนๆ ว่า เพราะเหตุใดรัฐบาลจีนจึงไม่รณรงค์ให้ประชาชนของตัวเองเลิกสูบบุหรี่ อย่างมากที่เคยเห็นคือออกกฏห้ามสูบบุหรี่ที่นั่นที่นี่ ไม่เช่นนั้นจะมีโทษอย่างนั้นอย่างนี้ แต่ไม่เคยแก้ที่ต้นเหตุ คือปลูกฝังประชาชนให้ตระหนักรู้ว่าบุหรี่เป็นสิ่งไม่ดี นอกจากจะทำลายสุขภาพตัวเองแล้ว ยังทำร้ายและละเมิดสิทธิ์คนอื่นด้วย

แต่แล้ว ผมก็ได้คำตอบขึ้นมาเองว่า คนในรัฐบาลจีนเป็นชายสูงอายุแทบจะทั้งนั้น คนเหล่านั้นก็คงจะติดบุหรี่ และเติบโตขึ้นมาในยุคที่ใครๆ ก็สูบบุหรี่ จึงไม่รู้สึกว่าเรื่องพรรค์นี้เป็นเรื่องใหญ่โตอะไร

พูดกันตรงไปตรงมา ในเรื่องของการรณรงค์ไม่ให้คนสูบบุหรี่ และออกกฏเกณฑ์เพื่อคุ้มครองคนไม่สูบบุหรี่ ผมมองว่าเป็นสิ่งหนึ่งที่เมืองไทยเหนือกว่าเมืองจีน และจะว่าไป เราเหนือกว่าญี่ปุ่นด้วยซ้ำไป

ในประเทศไทย เราใช้เวลาหลายสิบปี ทำให้คนสูบบุหรี่กลายเป็น “แกะดำ” ของสังคม มีการออกกฏหมายห้ามสูบบุหรี่ในหลายๆ สถานที่ ทั้งร้านอาหาร สถานศึกษา วัด ไม่เว้นแม้ที่สาธารณะที่เปิดโล่งก็ยังสูบไม่ได้

ร้านอาหารเมืองไทยนี่มีกฏหมายห้ามสูบบุหรี่มาหลายสิบปีแล้ว ขณะที่ในญี่ปุ่นยังให้แยกโซนกันได้ แต่ควันมันก็ลอยมาถึงกันอยู่ดี ส่วนในจีนก็มีกฏหมายอยู่เหมือนกัน แต่เท่าที่เห็นก็ยังสูบกันทั่วไป แม้จะน้อยลงกว่าแต่ก่อนเยอะแล้วก็ตาม ผมจึงมองว่าไทยเหนือกว่าทั้งจีนและญี่ปุ่นในเรื่องนี้ (เน้นว่า “เฉพาะเรื่องนี้” เท่านั้น)

โดยสรุป ผมมองว่าการสูบบุหรี่ไม่ถูกที่ถูกทางของคนจีน เกิดจากสาเหตุหลักสองข้อ

ข้อแรกคือ คนจีนไม่มีการปลูกฝังกันว่า “บุหรี่เป็นสิ่งไม่ดี” มันจึงสูบกันพร่ำเพรื่อได้ขนาดนี้

ข้อสองคือ คนจีนยังขาด “สำนึกสาธารณะ” (ซึ่งเป็นเรื่องที่ผมจะเอามาใช้อธิบายปรากฏการณ์อีกหลายๆ อย่างในโอกาสต่อไปด้วย) คือไม่สนใจว่าคนอื่นจะเดือดร้อนอย่างไร ไม่สนใจว่าใครจะต้องทนดมควันบุหรี่ของกู รู้แต่กูอยากสูบ กูจึงสูบ แค่นั้น

ภาพที่น่าสมเพชที่สุดที่ผมเคยเห็น เกิดขึ้นในร้านข้าวขาหมูแห่งหนึ่งในมหานครเซี่ยงไฮ้ มีพ่อแม่จีนคู่หนึ่ง เอาบุหรี่ใส่ปากลูกที่อายุน่าจะไม่เกินสองขวบ เด็กคนนั้นคาบบุหรี่แล้วก็ยิ้มแป้น พ่อแม่เห็นเข้าก็พลอยหัวเราะเป็นที่สนุกสนาน แถมยังเอามือถือขึ้นมาถ่ายรูปเก็บไว้ด้วยความภาคภูมิใจ

นั่นคือภาพที่น่าจะอธิบายทุกสิ่งทุกอย่างได้ดีที่สุด และเป็นภาพสะท้อนถึงแง่มุมหนึ่งซึ่งคนจีนยังพัฒนาช้ากว่าชาวโลกอยู่หลายช่วงตัวครับ